Bezpieczne przejścia w stajni, czyli jak drzwi i wrota chronią konia przed urazami

Korytarz, drzwi boksu i brama wjazdowa to miejsca, przez które koń przechodzi kilka razy dziennie, często obok człowieka, innego konia albo taczki ze ściółką. Tam najłatwiej o otarcie biodra, uderzenie łopatką w ościeżnicę czy przytrzaśnięcie skrzydłem, którego nikt nie zablokował. Dlatego bezpieczeństwo konia w boksie zaczyna się już od wejścia: od szerokości otworu, kierunku otwierania drzwi, zamknięcia i wykończenia krawędzi. Na rysunku przejście zwykle wygląda na wystarczające, a problem widać dopiero przy koniu, który się spłoszył. O planowaniu całego budynku pisaliśmy w tekście o tym, jak zaprojektować funkcjonalną stajnię dla koni. Tutaj zajmujemy się samymi przejściami.

Skąd biorą się urazy konia o drzwi i ościeżnice?

Koń reaguje na bodźce szybciej, niż człowiek zdąży go przytrzymać. Wystarczy hałas na korytarzu albo nerwowy sąsiad w boksie obok, żeby zwierzę gwałtownie ruszyło do wyjścia. Przy wąskim otworze uderza o ościeżnicę biodrem, łopatką albo głową, a skrzydło otwarte do środka staje mu na drodze. Urazy konia o drzwi powstają też na ostrych krawędziach, wystających okuciach i w szczelinach, w których może utknąć kopyto lub kończyna.

W zaleceniach dotyczących dobrostanu koni powtarza się zasada, aby elementy budowy i wyposażenia boksu były wygładzone i zaokrąglone, a konstrukcja drzwi stabilna i sztywna. Kruchy albo zużyty materiał może pęknąć pod naporem konia i sam stać się przyczyną skaleczenia. Rozporządzenie w sprawie minimalnych warunków utrzymywania zwierząt gospodarskich (ostatni tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1966) wymaga, by warunki w pomieszczeniach nie powodowały urazów, a wyposażenie sprawdzano co najmniej raz dziennie i niezwłocznie usuwano usterki. Codzienny obchód to dobra okazja, żeby obejrzeć zawiasy, zasuwy i dolne krawędzie drzwi.

Szerokość przejścia w stajni i otworu drzwi boksowych

Wspomniane rozporządzenie określa powierzchnię boksów i stanowisk, ale nie podaje szerokości drzwi ani korytarzy. Wymiary przejść wynikają więc z zaleceń i wytycznych, które nie są wiążące prawnie i różnią się między sobą. W dokumencie „Kryteria dobrostanu konia”, który opublikowano na hipologia.pl w 2023 r., jako minimum dla drzwi boksu podano 1,2 m, a jako szerokość optymalną 1,5 m, tak aby człowiek mógł swobodnie wprowadzić i wyprowadzić konia, idąc obok niego. Szerokość 1,2 m wskazują też wytyczne niemieckiego Federalnego Ministerstwa Wyżywienia i Rolnictwa (BMEL) z 2009 r. dotyczące oceny warunków utrzymania koni („Leitlinien zur Beurteilung von Pferdehaltungen unter Tierschutzgesichtspunkten”), choć odnoszą ją do drzwi zewnętrznych.

Szerokość przejścia w stajni, czyli korytarza między boksami, te same wytyczne opisują jako co najmniej dwukrotność szerokości drzwi, możliwie powyżej 3 m. Szeroki korytarz pozwala minąć się dwóm osobom prowadzącym konie i otworzyć drzwi uchylne bez blokowania drogi. Przy dużych koniach albo tam, gdzie korytarzem jeździ wózek z paszą, rozsądniej przyjąć szerokość bliższą wartości optymalnej niż minimalnej. Zmierz konie, które mają stać w stajni, i planuj otwory pod największego z nich.

Drzwi uchylne czy przesuwne w stajni?

Na pytanie, czy wybrać drzwi uchylne czy przesuwne w stajni, nie ma jednej odpowiedzi. Oba rozwiązania mogą być bezpieczne. Ważne, żeby drzwi uchylne otwierały się na zewnątrz boksu, a przesuwne przesuwały się równolegle do ściany. Skrzydło otwierane do środka zabiera przestrzeń boksu i zagradza drogę koniowi, który chce wyjść.

Drzwi uchylne potrzebują miejsca na korytarzu. Otwarte skrzydło nie powinno zawężać przejścia, więc przy węższym korytarzu trzeba przewidzieć odchylenie go do ściany i przytrzymanie w tej pozycji. Drzwi przesuwne nie zajmują korytarza, ale wymagają wolnej ściany obok otworu, prowadzenia u góry i ogranicznika, a prowadnice przy podłodze nie mogą wystawać tam, gdzie koń stawia kopyta. W firmie Hesz kierunek i sposób otwierania drzwi ustalamy przy zamówieniu, razem z podziałem skrzydła, na podstawie układu korytarza i ścian.

Jak zabezpieczyć boks dla konia od strony drzwi?

Konie szybko uczą się radzić sobie z zasuwą. Ciekawski koń potrafi odsunąć niezabezpieczony rygiel pyskiem, a drzwi przesuwne bez blokady przepchnąć głową. Zamknięcie powinno więc znajdować się poza zasięgiem pyska albo mieć zabezpieczenie, którego koń nie przesunie, a przy tym dawać się obsłużyć jedną ręką, bo w drugiej zwykle jest uwiąz.

Pytanie, jak zabezpieczyć boks dla konia, dotyczy też samego skrzydła. Dolna część drzwi musi wytrzymać kopnięcie i napór, a górna nie może mieć szczelin, w które koń włoży nogę lub głowę. W modelu DS 20 dolna, zabudowana część jest odporna na uderzenia i uszkodzenia mechaniczne, górna przeszklona wpuszcza światło, a stalowa rama ogranicza ryzyko odkształceń przy intensywnym użytkowaniu. Do przeszkleń stosujemy szybę bezpieczną, termo albo poliwęglanową, a dolny panel można ocieplić. Elementy naszych drzwi wykańczamy tak, aby zminimalizować ryzyko urazów i przypadkowego otwarcia. Zwróć też uwagę na prześwit pod skrzydłem, bo w zbyt wysokiej szczelinie może utknąć kopyto.

Wrota i bramy jako bezpieczne wyjście ze stajni

Brama, nazywana też wrotami, to największe przejście w budynku. Przechodzą przez nią konie prowadzone na padok i ludzie z taczką, więc otwieranie całego skrzydła przy każdym wyjściu jest niewygodne. Bramy do stajni wykonujemy w wersji dwudzielnej i czterodzielnej, co pozwala wygodnie wietrzyć pomieszczenia i wychodzić bez konieczności całkowitego otwierania bramy. W dużych bramach możemy dodatkowo wykonać drzwi, żeby na co dzień nie otwierać całej bramy.

Gdy przed budynkiem brakuje miejsca na otwarte skrzydła, sprawdzają się bramy przesuwne, na przykład modele BP 10 i BP 20, których skrzydło przesuwa się wzdłuż ściany. Wysokość odeskowania wynosi standardowo 130 cm, a stal może być ocynkowana, nierdzewna lub malowana proszkowo na dowolny kolor z palety RAL.

Dobór drzwi i bram do układu stajni

Przed wyborem drzwi zbierz kilka informacji: szerokość korytarza, wymiary otworów w ścianach, wysokość największego konia i drogę, którą konie będą wychodzić na zewnątrz. Na tej podstawie łatwiej zdecydować, gdzie zastosować drzwi uchylne, gdzie przesuwne i czy brama potrzebuje osobnych drzwi. Bezpieczeństwo konia w boksie zależy od tych decyzji tak samo jak od wyposażenia wnętrza.

Produkujemy drzwi do stajni, m.in. DS 10, DS 20 i DS 30, w wersjach standardowych i na wymiar, z wypełnieniem z bambusa, dębu, jesionu, modrzewia, sosny albo tworzywa sztucznego. Przy nowym budynku przyda się tekst o tym, jak przebiega budowa stajni przydomowej, a elementy wnętrza pokazujemy w kategorii boksy dla koni. Doradzamy przy doborze modelu, podziału skrzydeł i sposobu otwierania, a im dokładniejsze wymiary otworów otrzymamy, tym precyzyjniej przygotujemy wycenę.